وسایل نقلیه مانند موتور سیکلت علاوه بر بنزین ماده مصرفی دیگری به نام روغن موتور هم مصرف میکنند. روغه موتور نقش مهمی در عملکرد انجنین وسایل نقلیه دارد تا جایی که در صورت نبود روغن موتور انجین دچار مشکلات بزرگی میشود. از همین رو باید روغن موتور را در زمانهای مناسب تعویض کنید تا مشکلی برای وسیله نقلیه شما به وجود نیاید. روغن موتورها انواع مختلفی دارند که هر کدام برای انجینهای متفاوتی به کار میروند از همین رو د زمان تعویض روغن باید به چنین نکاتی هم توجه داشته باشید. از همین رو در این مقاله تصمیم گرفتیم بهترین زمان تعویض روغن موتور سیکلت و مواردی از این قبیل را به طور کامل توضیح دهیم.
روغن موتور یکی از مهمترین عناصر در حفظ عملکرد بهینه موتور سیکلت است. روغن موتور چندین نقش مهم در موتور سیکلت دارد، از جمله:
- محافظت از قطعات داخلی موتور در برابر سایش، خوردگی و حرارت
- کاهش اصطکاک بین سطوح قطعات و افزایش کارایی و قدرت موتور
- انتقال حرارت از قطعات داغ به قطعات سرد و کنترل دمای موتور
- حذف و معلق کردن کثیفیها و آلایندهها در روغن تا زمانی که این آلودگیها در تعویض روغن بعدی پاک شوند
- حفظ بهرهوری و عملکرد سوخت موتور
در صورتی که روغن موتور سیکلت را دیر تعویض کنید، ممکن است چندین اتفاق ناخوشایند برای موتور سیکلت رخ دهد، مانند:
- قطعات موتور سیکلت دچار سایش و خوردگی خواهند شد.
- کاهش کارایی و قدرت موتور به دلیل افزایش اصطکاک بین سطوح قطعات
- افزایش دمای موتور به دلیل کاهش توانایی انتقال حرارت روغن
- انسداد فیلتر روغن و کاهش جریان روغن به دلیل انباشت آلودگیها و کثیفیها در روغن
- افزایش مصرف سوخت و کاهش بازده موتور
در عمل ممکن است انجنین تا گیرپاژ کردن پیش رود و انجنین دچار فروپاشی کامل شود. برای جلوگیری از این مشکلات، باید روغن موتور سیکلت را در زمان مناسب و با توجه به توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس تعویض کنید. معمولاً برای سیکلتهای بنزینی، تعویض روغن موتور هر ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کیلومتر یا هر شش ماه یک بار پیشنهاد میشود. البته این مقادیر ممکن است بسته به نوع و مدل سیکلت، نوع و کیفیت روغن، شرایط رانندگی و آب و هوا متفاوت باشند.
- نوع و مدل موتور سیکلت و توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس
- نوع و کیفیت روغن پایه و افزودنیهای روغن موتور
- ویژگیها و استانداردهای روغن موتور، مانند دامنه دمایی، چگالی، لزجت و …
- دورههای تعویض روغن موتور و رعایت آنها
به طور کلی، روغنهای موتور سیکلت به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
روغنهای معدنی: این روغنها از نفت خام تولید میشوند و قیمت پایینتری نسبت به روغنهای دیگر دارند. این روغنها برای موتورسیکلتهایی با حجم کم که شرایط عملیاتی دشوار ندارند مناسب هستند. روغنهای معدنی کندتر از موتور عبور کرده و باعث افزایش مصرف سوخت میشوند. این روغنها باید هر ۱۰۰۰ کیلومتر تعویض شوند.
روغنهای نیمه مصنوعی: این روغنها از ترکیب روغنهای معدنی و مصنوعی بهدست میآیند. روغنهای نیمه مصنوعی در دمای پایین عملکرد خوبی داشته و بهتر از روغنهای معدنی از موتور محافظت میکنند. این روغنها برای موتورسیکلتهایی با حجم کم و شرایط عملیاتی دشوار مناسب هستند. همچنین باید هر ۳۰۰۰ کیلومتر تعویض شوند.
روغنهای مصنوعی: این روغنها با استفاده از ترکیبی از افزودنیها و روغنهای پایه سنتتیک تولید میشوند. روغنهای مصنوعی برای موتورسیکلتهایی با حجم بالا (بالاتر از ۲۰۰ سیسی) کاربرد دارند. این روغنها ضد اصطکاک بوده و از قطعات در برابر سایش و خوردگی محافظت میکنند. از طرفی بهدلیل روانکاری بهتر، باعث خنککاری قطعات شده و مصرف سوخت را بهبود میبخشند. این روغنها باید هر ۵۰۰۰ کیلومتر تعویض شوند که نسبت به سایر روغنها تا حدود زیادی به صرفهتر هستند.
بهترین روش انتخاب روغن برای موتور سیکلت را در دفترچهر راهنمای آن نوشته است. در این دفترجه راهنماییهای لازم برای انتخاب بهترین روغن به کاربر شده است. همه موارد از جمله انتخاب روغن معدنی یا مصنوعی و همچنین میزان ویسکوزیته مناسب در این دفترچه گفته شده است. طبق استاندارد آمریکایی ویسکوزیته روغنها با نماد SA شروع و نشان داده میشود. در این استاندارد نماد SN بهترین کیفیت را دارد اما کارشناسان استفاده از روغن با ویسکوزیته SG را توصیه میکنند.
به طور کلی، روغنهای موتور سیکلت به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
روغنهای مخصوص موتورهای دو زمانه: این روغنها برای موتورهایی که دارای یک سیلندر و یک پیستون هستند و در هر دور موتور دو بار احتراق رخ میدهد، مناسب هستند. روغنهای مخصوص موتورهای دو زمانه با سوخت مخلوط شده و به موتور تزریق میشوند. این روغنها باید دارای استاندارد JASO و ISO Two-Cycle باشند.
روغنهای مخصوص موتورهای چهار زمانه: این روغنها برای موتورهایی که دارای یک یا چند سیلندر و پیستون هستند و در هر چهار دور موتور یک بار احتراق رخ میدهد، مناسب هستند. روغنهای مخصوص موتورهای چهار زمانه در مخزن جداگانهای قرار دارند و به موتور پمپاژ میشوند. این روغنها باید دارای استاندارد API و JASO باشند.
با گذشت زمان و استفاده از موتور سیکلت، روغن موتور سیکلت کثیف و فرسوده میشود و خواص خود را از دست میدهد. بنابراین، باید روغن موتور سیکلت را در زمان مناسب تعویض کنید.
برای تشخیص روغن موتور سیکلت کثیف، میتوانید از چند روش استفاده کنید:
روش چک کردن سطح و رنگ روغن: این روش سادهترین و رایجترین روش برای تشخیص روغن موتور سیکلت کثیف است. برای انجام این روش، باید موتور سیکلت را روی یک سطح صاف و مسطح قرار دهید و از روشن بودن موتور اطمینان حاصل کنید. سپس دوشاخه پرکننده روغن را باز کنید و با یک دستمال یا پارچه تمیز پاک کنید. دوباره دوشاخه را وارد کنید و بیرون بکشید و سطح و رنگ روغن را بررسی کنید. اگر سطح روغن پایین باشد، باید روغن را تکمیل کنید. اگر رنگ روغن تیره و کدر باشد، باید روغن را تعویض کنید.
روش چک کردن ویسکوزیته و لزجت روغن: این روش نیز میتواند برای تشخیص روغن موتور سیکلت کثیف مفید باشد. برای انجام این روش، باید موتور سیکلت را روشن کنید و بگذارید چند دقیقه گرم شود. سپس موتور را خاموش کنید و دوشاخه پرکننده روغن را باز کنید و کمی روغن را بین انگشتان خود بگیرید. اگر روغن بین انگشتان خود راحت جدا شود و حس نرمی داشته باشد، یعنی روغن سالم است. اما اگر روغن بین انگشتان خود چسبنده باشد و حس چربی و زبری داشته باشد، یعنی روغن کثیف است و باید تعویض شود.
روش چک کردن بوی روغن: این روش نیز میتواند برای تشخیص روغن موتور سیکلت کثیف کارآمد باشد. برای انجام این روش، باید موتور سیکلت را روشن کنید و بگذارید چند دقیقه گرم شود. سپس موتور را خاموش کنید و دوشاخه پرکننده روغن را باز کنید و بوی روغن را ببینید. اگر روغن بوی تند و ترش داشته باشد، یعنی روغن کثیف است و باید تعویض شود. اما اگر روغن بوی ملایم و معمولی داشته باشد، یعنی روغن سالم است.
- نوع و مدل موتور سیکلت و توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس
- نوع و کیفیت روغن موتور و افزودنیهای آن
- شرایط کارکرد و رانندگی موتور سیکلت، مانند مسافت، ترافیک، آب و هوا، گرد و غبار و …
- وضعیت روغن موتور فعلی و میزان آلودگی و رسوب آن
- روغنهای معمولی یا معدنی باید ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ کیلومتر یا حداقل سالی یک بار تعویض شود.
- روغن مصنوعی باید حدود ۸۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰۰ کیلومتر یا سالی یک بار تعویض شود.
- روغن موتور سیکلت ترکیبی هر ۶۰۰۰ تا ۷۰۰۰ کیلومتر یا سالی یک بار تعویض شود.
به طور کلی، میتوان گفت که روغن موتور سیکلت باید هر ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ کیلومتر یا هر شش ماه یک بار تعویض شود. البته این مقادیر ممکن است بسته به نوع و مدل سیکلت، نوع و کیفیت روغن، شرایط رانندگی و آب و هوا متفاوت باشند. برای مطمین شدن از فاصله مناسب تعویض روغن موتور سیکلت خود، بهتر است به توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس مراجعه کنید.
- نوع و مدل خودرو و توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس
- نوع و کیفیت روغن موتور و افزودنیهای آن
- شرایط کارکرد و رانندگی خودرو، مانند مسافت، ترافیک، آب و هوا، گرد و غبار و غیره
- وضعیت فیلتر روغن فعلی و میزان آلودگی و رسوب آن
به طور کلی، میتوان گفت که فیلتر روغن باید همزمان با تعویض روغن موتور تعویض شود. البته این مقادیر ممکن است بسته به نوع و مدل خودرو، نوع و کیفیت روغن، شرایط رانندگی و آب و هوا متفاوت باشند. برای مطمین شدن از زمان مناسب تعویض فیلتر روغن خودرو خود، بهتر است به توصیههای تولیدکننده و راهنمای سرویس مراجعه کنید.
روغن مناسب برای آب و هواهای مختلف باید دارای ویسکوزیته یا چگالی مناسب باشد. ویسکوزیته روغن موتور نشان دهندهی مقاومت روغن در برابر جریان است. هرچه ویسکوزیته روغن بیشتر باشد، روغن کمتر جریان پیدا میکند و برعکس. ویسکوزیته روغن موتور تحت تأثیر دمای محیط قرار دارد. در دماهای بالا، روغن موتور رقیقتر میشود و در دماهای پایین، غلیظتر. بنابراین، برای انتخاب روغن مناسب برای آب و هواهای مختلف، باید به عدد ویسکوزیته روغن توجه کنید.
عدد ویسکوزیته روغن موتور معمولاً به صورت دو عدد مثبت که با حرف W جدا شدهاند، نشان داده میشود. برای مثال، ۱۰W۴۰عدد اول (۱۰) نشان دهندهی ویسکوزیته روغن در دماهای پایین یا زمستانی است و عدد دوم (۴۰) نشان دهندهی ویسکوزیته روغن در دماهای بالا یا تابستانی است. هرچه عدد اول کوچکتر باشد، روغن در دماهای پایین رقیقتر است و هرچه عدد دوم بزرگتر باشد، روغن در دماهای بالا غلیظتر است. بنابراین، برای انتخاب روغن مناسب برای آب و هواهای مختلف، باید به این موارد توجه کنید:
- برای آب و هوای سرد و زمستانی، باید روغنی با عدد اول کوچکتر و عدد دوم بزرگتر انتخاب کنید. برای مثال، ۵W۴۰یا ۱۰W۴۰ این روغنها در دماهای پایین رقیقتر هستند و به راحتی به قطعات موتور میرسند و در دماهای بالا غلیظتر هستند و از سایش و اصطکاک جلوگیری میکنند.
- برای آب و هوای گرم و تابستانی، باید روغنی با عدد اول بزرگتر و عدد دوم کوچکتر انتخاب کنید. برای مثال، ۱۵W۳۰ یا ۲۰W۳۰ این روغنها در دماهای بالا غلیظتر هستند و از افت ویسکوزیته و نشت روغن جلوگیری میکنند و در دماهای پایین رقیقتر هستند و از گیر کردن موتور جلوگیری میکنند.
- برای آب و هوای معتدل و فصول میانی، باید روغنی با عدد اول و دوم متوسط انتخاب کنید. برای مثال، ۱۰W۳۰ یا ۱۵W۴۰ این روغنها در دماهای مختلف ویسکوزیته مناسبی دارند و از موتور محافظت میکنند.
نویسنده: نادر شاه نشین
